کاردرمانی در فلج مغزی یکی از مهمترین اجزای حیاتی درمان افراد مبتلا به فلج مغزی (CP) است که بر بهبود تحرک، قدرت و تواناییهای عملکردی کلی کودکان با مشکلات حرکتی و به طور کلی سی پی تمرکز دارد.
>کاردرمانی در فلج مغزی شامل طیف وسیعی از تکنیکها و تمرینات متناسب با نیازها و اهداف فردی است که با هدف به حداکثر رساندن استقلال و مشارکت در فعالیتهای روزانه انجام میشود.
فلج مغزی (CP) یکی از شایعترین ناتوانیهای رشدی است. برای تعریف نقش کاردرمانی در فلج مغزی باید در ابتدا به تعرف فلج مغزی بپردازیم.
سی پی یا فلج مغزی یک موجودیت پاتولوژیک واحد نیست و اختلالاتی را در عملکردهای حرکتی مختلف از جمله اما نه محدود به حرکت بدن، کنترل عضلات، هماهنگی عضلات، تون عضلانی، رفلکس، مهارتهای حرکتی ظریف، مهارتهای حرکتی درشت، عملکرد حرکتی دهانی، وضعیت بدنی و تعادل توصیف میکند.
توانبخشی کودکان فلج مغزی و به خصوص کاردرمانی در فلج مغزی نیاز به یک رویکرد چند رشتهای دارد تا استقلال را، چه از نظر عملکردی و چه از نظر روانی، و چه از نظر بهبود کیفیت زندگی کودک و خانوادهاش ارتقا دهد.
کاردرمانی در فلج مغزی کی شروع می شود؟
مداخله زودهنگام کاردرمانی در فلج مغزی بسیار مهم است و باید در اسرع وقت شروع شود تا در بهبود عملکرد حرکتی، قدرت و تحرک مؤثرتر باشد.
از بدو تولد کودک فلج مغزی یا هر زمانی که متوجه فلج مغزی بودن کودک می شویم، کاردرمانی باید شروع شود. مدام ادامه داشته باشد.
با نظم و در جهرچوب یک پروتکل درمانی علمی ادامه یابد تا زمانی که کودک خودش به تنهایی و بدون کمک کس دیگری، بتواند فعالیت ها و کارهای خودش را انجام دهد.
کاردرمانی در فلج مغزی باید هدفمند و وظیفهمحور باشد و بر نیازهای کودک تمرکز کنند. رویکردهای کاردرمانی در فلج مغزی اغلب در مداخلات مبتنی بر بازی گنجانده میشوند و فرصتهایی را برای یادگیری و توسعه فراهم میکنند.
هدف اصلی کاردرمانی در فلج مغزی، حمایت از کودک مبتلا به فلج مغزی در دستیابی به پتانسیل استقلال فیزیکی و سطح تناسب اندام در جامعه است.
کاردرمانی در فلج مغزی بر عملکرد، حرکت و استفاده بهینه از پتانسیل کودک تمرکز دارد. این روش از رویکردهای فیزیکی برای ارتقاء، حفظ و بازیابی سلامت جسمی، روانی و اجتماعی در تمام محیطها از جمله خانه، مدرسه، تفریح و محیطهای اجتماعی استفاده میکند.
کاردرمانی با استفاده از تجهیزات تطبیقی و اصلاح محیط یادگیری برای بهبود پردازش اطلاعات و توجه، مهارتهای زندگی روزمره را بهبود میبخشد.
علاوه بر نقش مهم و اساسی کاردرمانی در فلج مغزی، گفتاردرمانی نیز به مسائل گفتاری، ارتباطی و مشکلات تغذیهای/خوردن که در کودکان مبتلا به فلج مغزی شایع است، میپردازد.
– کاردرمانی ذهنی در فلج مغزی نیز با درمان شناختی-رفتاری و استراتژیهای مداخله زودهنگام میتواند در بهبود نتایج کلی و کسب مهارت های لازم برای بدست آوردن استقلال کودک فلج مغزی بسیار مؤثر می باشند.
– کاردرمانگران بر روی مهارتهای حرکتی درشت، تحرک عملکردی، موقعیتیابی، نشستن، تغییر از حالت نشسته به ایستاده، راه رفتن با یا بدون وسایل کمکی و ارتز، استفاده از ویلچر و جابجاییها کار میکنند.
متخصصین کاردرمانی در فلج مغزی از طیف گستردهای از رویکردها برای تأثیرگذاری بر توانایی عملکردی استفاده میکنند.
رویکردهای کاردرمانی در فلج مغزی
مداخلات موثر کاردرمانی در کودکان فلج مغزی
شواهد بسیارقوی در کاردرمانی وجود دارد که اثربخشی این مداخلات را در بهبود نتایج کودکان مبتلا به فلج مغزی (CP) تأیید میکند.
1- حرکت درمانی با محدودیت (CIMT) در کودکان فلج مغزی
حرکتدرمانی با محدودیت (CIMT) در نسخه اصلاحشده (mCIMT) برای کودکان فلج مغزی، با بستن دست سالم و تمرین فشرده و تکراری دست درگیر در قالب بازیهای هدفمند، «یادگیری نکردگی» را معکوس میکند .
پژوهشهای جدید، اثربخشی مشابه mCIMT را با آموزش دوطرفه فشرده (HABIT) تأیید کردهاند . این روش در دورههای کمپ تابستانی بهبود بالینی معناداری در کارایی دست و استقلال کودک ایجاد کرده است .
متغیرهای مداخلهگر مانند نوع وسیله محدودکننده (آتل مؤثرتر از اسلینگ) و دوز تمرین (دورههای ≤۴ هفته نتیجهبخشتر) در اثربخشی آن نقش کلیدی دارند . مطالعات جدید حتی امکان ترکیب این روش را با تحریک الکتریکی در شیرخوارگان پرخطر نشان دادهاند .
استفاده از گچ با حرکت درمانی با محدودیت در کودکان فلج مغزی اثرات مثبتی در میزان و کیفیت استفاده عملکردی از دست در اندام آسیب دید
ه و رفتارهای جدید در کودکان فلج مغزی دارد.
استفاده از آویز در طول حرکت درمانی با محدودیت در کودکان فلج مغزی، همچنین اثرات مثبتی بر استفاده عملکردی از دست در اندام فوقانی آسیبدیده، زمان انجام وظایف و سرعت و چابکی دارد.
کاردرمانگران، که به عنوان «متخصصان حرکت» شناخته میشوند، نقش کلیدی در درمان فلج مغزی ایفا میکنند.
2- تمرینات دو طرفه در کاردرمانی برای کودکان فلج مغزی
تمرینات دو طرفه در کاردرمانی با هدف بهبود هماهنگی و تقویت استفاده همزمان از هر دو دست انجام میشود که برای کودکانی با درگیری یک طرفه یا عدم تقارن حرکتی بسیار حیاتی است.
این تمرینات شامل فعالیتهایی مانند باز و بسته کردن بطریها، بازی با خمیر با هر دو دست، حمل سینی یا جعبه و بازیهای ریتمیک مانند طبل زدن میشود.
کاردرمانگر با طراحی تکالیف درجهبندیشده، دست آسیبدیده را به مشارکت فعال و تدریجی تشویق میکند تا وابستگی صرف به دست سالم کاهش یابد.
این رویکرد، ضمن تقویت ارتباطات عصبی بین دو نیمکره مغز، عملکرد دو طرفه را در فعالیتهای روزمره مانند نقاشی، غذا خوردن و لباس پوشیدن بهبود میبخشد.
فعالیت ها و تمرینات دوطرفه همچنین در قالب بازیهای گروهی برای افزایش انگیزه و تعامل اجتماعی کودک اجرا میشود. تداوم این تمرینات در منزل با راهنمایی والدین، انتقال مهارت به محیط واقعی زندگی را تسریع میکند.
3- تمرینات ویژه وظایف خاص
تمرینات ویژه وظایف خاص بر وظایف و فعالیتهای خاص مرتبط با زندگی روزمره کودک تمرکز دارد و تواناییهای عملکردی کلی را بهبود میبخشد. هدف این نوع درمان کاردرمانی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی، مانند اکثر کودکان دارای معلولیتهای رشدی، تسهیل مشارکت کودک در موقعیتهای زندگی روزمره است.
4- گچ گیری مرحله ای مفاصل سفت شده
گچگیری مرحله ای یا سریالی برای درمان انقباضات مرتبط با اسپاستی سیتی و به طور عامیانه برای اسپاسم با هدف افزایش دامنه حرکت مفصل از طریق استفاده مکرر از گچ گیری استفاده میشود.
روند درمان کودکان فلج مغزی با کاردرمانی
روند درمان کاردرمانی در فلج مغزی با ارزیابی دقیق تواناییهای حرکتی، حسی و شناختی کودک آغاز و اهداف فردیسازی تعیین میشود.
جلسات کاردرمانی شامل فعالیتهای هدفمند مانند بازی درمانی، تمرینات تعادلی و کششی، و استفاده از تجهیزات تطبیقی برای بهبود کنترل سر، نشستن و راه رفتن است.
کاردرمانگر با تکنیکهای تخصصی بر تحریک حسی، بینایی و شنوایی برای بهبود پردازش حسی و ارتباط مؤثر تمرکز میشود.
آموزش خانواده و اصلاح محیط خانه نیز بخش جداییناپذیر این روند است تا مهارتها در زندگی روزمره تثبیت شوند.
چگونه کاردرمانی به درمان کودکان فلج مغزی کمک می کند؟
مهارتهای حرکتی بهبود یافته:
کاردرمانی به بهبود هماهنگی، تعادل و وضعیت بدن که اغلب تحت تأثیر فلج مغزی قرار میگیرند، کمک میکند.
افزایش قدرت و انعطافپذیری
تمرینها و تکنیکها برای تقویت عضلات ضعیف و افزایش دامنه حرکت، کاهش سفتی و بهبود تحرک استفاده میشوند.
بهبود تواناییهای عملکردی
کاردرمانی به افراد مبتلا به فلج مغزی کمک میکند تا کارهای روزانه را به طور مؤثرتری انجام دهند.
کاهش درد و سفتی عضلانی
کاردرمانی میتواند به کاهش درد و سفتی عضلات کمک کند و راحتی و رفاه کلی را بهبود بخشد.
توصیههای تجهیزات تطبیقی
کاردرمانگران ممکن است به افراد استفاده از وسایل کمکی مانند صندلی چرخدار، واکر و استندها را برای ارتقاء استقلال و مشارکت توصیه و آموزش دهند.
تکنیکها و رویکردهای خاص کاردرمانی در فلج مغزی:
ورزشها
از انواع ورزشها استفاده میشود، از جمله تمرینات تقویتی، کششی و تمریناتی که تعادل و هماهنگی را تقویت میکنند.
ماساژ درمانی
ماساژ میتواند به کاهش سفتی عضلات و بهبود گردش خون کمک کند.
گرما و سرما درمانی
از این روشها میتوان برای مدیریت درد و اسپاسم عضلات استفاده کرد.
گچگیری سریالی
از گچگیری برای افزایش تدریجی دامنه حرکتی مفاصل آسیبدیده از انقباضات استفاده میشود.
حرکتدرمانی با محدودیت (CIMT)
این تکنیک برای افراد مبتلا به فلج مغزی همی پلژیک استفاده میشود که شامل مهار اندام قویتر برای تشویق استفاده از اندام آسیبدیده است.
آبدرمانی
طبق منابع علمی در سراسر جهان، درمان میتواند برای افراد مبتلا به فلج مغزی مفید باشد. آب اثر جاذبه را کاهش میدهد و آزادی حرکت بیشتری را فراهم میکند.
برنامههای تمرینی کاردرمانی در منزل
درمانگران برنامههای ورزشی فردی را برای افراد ارائه میدهند تا در خانه تمرین کنند و مزایای درمان را تقویت کنند.
اهمیت مداخله زودهنگام کاردرمانی در فلج مغزی
مداخله زودهنگام کاردرمانی در فلج مغزی از انعطافپذیری بالای مغز در سالهای اولیه زندگی بهره میبرد تا الگوهای حرکتی صحیح شکل گیرند و از تثبیت الگوهای نادرست جلوگیری شود.
این مداخلات به پیشگیری از عوارض ثانویه نظیر انقباضات مفصلی و بدشکلیها کمک کرده و استقلال کودک در فعالیتهای روزمره را افزایش میدهد.
همچنین با آموزش خانواده و تطبیق محیط، مشارکت کودک در بازی و تعاملات اجتماعی تسهیل میشود. شروع زودهنگام، نیاز به جراحیهای آینده را کاهش و کیفیت زندگی را به طور چشمگیری بهبود میبخشد.
کاردرمانی یک فرآیند مداوم است و میتواند در طول عمر افراد مبتلا به فلج مغزی مفید باشد. این امر نقش حیاتی در کمک به آنها برای دستیابی به اهداف عملکردی و بهبود کیفیت زندگیشان دارد.
