کاردرمانی پس از جراحی شکستگی، تاندون و عصب در محدوده پیروزی و سیمتری نیروی هوایی
پس از جراحی های ارتوپدی دست و مچ (شکستگی، تاندون، عصب)، کاردرمانی تخصصی نه یک خدمت لوکس، بلکه بخشی از فرآیند درمان است. هدف اصلی، جلوگیری از چسبندگی، کنترل ادم، بازگرداندن دامنه حرکتی و در نهایت بازگشت به فعالیت های روزمره است. در محدوده پیروزی و سیمتری نیروی هوایی، دسترسی به این خدمات تخصصی برای ساکنان شرق تهران امکانپذیر شده است و انتخاب کلینیکی که پروتکل های فازبندی شده و مبتنی بر شواهد را اجرا کند، نقش تعیین کنندهای در نتیجه نهایی دارد.
چرا کاردرمانی بعد از جراحی دست و مچ حیاتی است؟
بسیاری از بیماران تصور می کنند پس از جراحی موفق، استراحت کامل و بی حرکتی بهترین راه است. اما در آسیب های دست، بیحرکتی طولانی مدت دشمن اصلی عملکرد است. مطالعات نشان می دهند که حرکات کنترل شده و زودهنگام پس از جراحی شکستگی مچ با پلاک ولار، دامنه حرکتی و قدرت گریپ را در کوتاه مدت بهبود می بخشد بدون آنکه ثبات فیکساسیون را به خطر بیندازد . از سوی دیگر، در آسیب های تاندون و عصب، پروتکل های حفاظتی دقیق برای جلوگیری از پارگی مجدد ضروری است.
کاردرمانی در این زمینه سه هدف اصلی را دنبال می کند:
- کنترل ادم و مدیریت زخم/ اسکار برای حفظ لغزش تاندون ها.
- بازگرداندن دامنه حرکتی از طریق حرکات فعال و غیرفعال مرحله بندی شده.
- بازآموزی عملکرد از طریق تمرینات فعالیت های روزمره زندگی (ADL) و آماده سازی برای بازگشت به کار.
فرآیند کاردرمانی به تفکیک نوع آسیب
۱. پس از جراحی شکستگی (به ویژه شکستگی دیستال رادیوس)
فاز ۱ (روز ۱ تا ۴ پس از عمل): حفاظت و حرکت زود هنگام
برخلاف تصور قدیمی، حرکات فعال انگشتان، مچ و آرنج از همان روز اول و در محدوده درد مجاز است. تمرینات شامل حرکات فعال انگشتان (شش گانه) و کنترل ادم با بالا نگه داشتن دست است. بلند کردن اجسام بیش از ۱ تا ۲ کیلوگرم ممنوع است .
فاز ۲ (هفته ۲ تا ۴): دامنه حرکتی فعال و کنترل ادم
تمرینات فعال مچ ادامه می یابد اما حرکات غیرفعال (Passive) هنوز شروع نمی شود. ماساژ اسکار پس از بهبود زخم آغاز می گردد. در این مرحله، کاردرمانگر علائم سندرم درد منطق های پیچیده (CRPS) را پایش می کند .
فاز ۳ (هفته ۴ تا ۶): دامنه حرکتی غیرفعال و بارگذاری سبک
در صورت تأیید ثبات فیکساسیون توسط پزشک، کشش های ملایم غیرفعال مچ اضافه می شود. تقویت مقاومتی سبک با خمیر درمانی یا تراباند شروع می گردد .
فاز ۴ (هفته ۶ تا ۸ به بعد): تقویت تدریجی و بازگشت به فعالیت
هدف نهایی دستیابی به دامنه حرکتی کامل و قدرت عملکردی است. بلند کردن اجسام سنگین و ورزش های تماسی معمولاً تا هفته ۱۲ به تعویق می افتد .
۲. پس از ترمیم تاندون (پارگی تاندون فلکسور یا اکستانسور)
پروتکل کاردرمانی تاندون بسیار حساس است و به میزان تنش در محل ترمیم بستگی دارد. اصل کلی، حرکات کنترلشده در محدوده محافظت شده برای جلوگیری از چسبندگی است در حالی که از پارگی مجدد جلوگیری می شود. کاردرمانگر معمولاً از اسپلینت های پویا یا استاتیک استفاده می کند و تمرینات لغزش تاندون (Tendon Gliding) را آموزش می دهد. این تمرینات شامل حرکات متوالی انگشتان در وضعیت های خاص است تا تاندون ترمیم شده بدون کشش بیش از حد، در غلاف خود بلغزد. نکته مهم برای ساکنان محدوده پیروزی: جلسات اولیه باید تحت نظارت مستقیم کاردرمانگر باشد، زیرا خطا در دامنه حرکت میتواند منجر به پارگی مجدد و جراحی دوباره شود. مرکز کاردرمانی ابن سینا پیروزی زیر نظر دکتر کاردرمانگر، علیرضا شمس الدینی دانشیار و هیات علمی دانشگاه اداره می شود
۳. پس از ترمیم عصب (پارگی عصب محیطی)
بازگشت حس و حرکت پس از ترمیم عصب، فرآیندی کند است (ممکن است ماه ها طول بکشد). کاردرمانی در این حوزه شامل موارد زیر است:
– بازآموزی حسی (Sensory Re-education): آموزش به بیمار برای تفسیر مجدد احساسات از طریق محرک های مختلف (بافت، دما، فشار).
– آینه درمانی (Mirror Therapy): شواهدی وجود دارد که آموزش حسی تقویت شده با آینه می تواند در ماه ششم پس از ترمیم عصب، تحرک را به طور قابل توجهی بهبود بخشد .
– درمان محدودیت حرکتی تعدیل شده (mCIMT): یک کارآزمایی تصادفی سازی شده نشان داد که رویکردهای مبتنی بر فعالیت روزمره در قالب mCIMT نسبت به توانبخشی استاندارد، عملکرد اندام فوقانی و فعالیت های روزمره را به طور معناداری بهبود می بخشد
هشدار مهم: تا زمانی که حس محافظتی برنگشته است، بیمار باید از سوختگی، بریدگی و ضربه به ناحیه بیحس محافظت کند. کاردرمانگر آموزش های لازم را ارائه می دهد.
جهت کسب اطلاعات لازم در زمینه کاردرمانی بعد از شکستگی و جراحی های دست تاندون و عصب و عضله با کلینیک کاردرمانی دکتر علیرضا شمس الدینی هیات علمی و استاد دانشگاه شماره زیر تماس بگیرید:
09392507675
77415217
77753227
09021463130
محدودیت های حرکتی پس از جراحی: چرا ایجاد می شوند و چگونه مدیریت می شوند؟
محدودیت دامنه حرکتی شایع ترین عارضه پس از جراحی های دست است. دلایل اصلی عبارتند از:
– چسبندگی تاندون به بستر استخوانی در اثر بی حرکتی.
– سفتی مفصل (Joint Stiffness) به دلیل انقباض کپسول مفصلی.
– ادم مزمن که فضای مفصل را محدود می کند.
کاردرمانی با ترکیبی از تکنیک های دستی (Mobilization با درجه بندی Maitland)، کشش کنترل شده، تمرینات فعال و استفاده از مودالیته هایی مانند هات پک یا پارافین (در فازهای مناسب) به رفع این محدودیت ها کمک می کند. مداخله زود هنگام کلید پیشگیری از سفتی پایدار است؛ مطالعات نشان می دهند که مزیت حرکات زودهنگام تا ۳ تا ۶ ماه ادامه دارد و بیمارانی که دیر شروع می کنند، مسیر طولانی تری برای بازیابی دامنه حرکتی طی می کنند .
چرا انتخاب کلینیک کاردرمانی ابن سینا در محدوده پیروزی و سی متری نیروی هوایی اهمیت دارد؟
برای ساکنان شرق تهران، دسترسی به کلینیک تخصصی توانبخشی دست در محدوده پیروزی و سی متری نیروی هوایی یک مزیت عملی مهم است. جراحی های دست نیازمند جلسات مکرر کاردرمانی (معمولاً ۲ تا ۳ بار در هفته در فازهای اولیه) هستند و طی مسافت طولانی در ترافیک تهران می تواند به طور واقعی بر پایبندی بیمار به درمان تأثیر منفی بگذارد.
کلینیک های فعال در این محدوده امکان دریافت خدمات کاردرمانی تخصصی دست را برای ساکنان محله های پیروزی، نیروی هوایی، ابوذر، پرستار و صد دستگاه فراهم می کنند.
هنگام انتخاب کلینیک کاردرمانی برای جراحی های دست، به این نکات توجه کنید:
– آیا کاردرمانگر تجربه تخصصی در توانبخشی دست و اندام فوقانی دارد؟
– پروتکل های فاز بندی شده مکتوب برای هر نوع جراحی (شکستگی، تاندون، عصب) ارائه می شود؟
– امکان هماهنگی با جراح برای دریافت تأییدیه های لازم در هر فاز وجود دارد؟
سوالات متداول
کاردرمانی جراحی دست و تاندون و یا شکستگی ها را کی شروع کنم؟
خیر. در پروتکل های مدرن، حرکات فعال کنترل شده از روزهای اول پس از جراحی شکستگی با پلاک آغاز می شود. تأخیر در شروع کاردرمانی خطر سفتی مفصل و چسبندگی تاندون را به طور قابل توجهی افزایش می دهد.
در محدوده پیروزی و سی متری نیروی هوایی، چه زمانی پس از جراحی باید مراجعه کنم؟
بهترین زمان، همان هفته ای است که پزشک جراح اجازه شروع کاردرمانی را می دهد (معمولاً ۳ تا ۷ روز پس از عمل برای شکستگی ها). برای ترمیم تاندون و عصب، زمانبندی دقیق تر است و باید با جراح هماهنگ شود.
آیا جلسات کاردرمانی جراحی دست و تاندون دردناک است؟
برخی ناراحتی ها در حین حرکات کششی طبیعی است، اما درد شدید یا تیز علامت هشدار است. کاردرمانگر مجرب دامنه حرکت را با توجه به پاسخ بافت تنظیم می کند.
اصل طلایی: درد خفیف قابل قبول است، اما هرگز نباید با زور حرکت را تحمیل کرد.
این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین ارزیابی و تجویز کاردرمانگر متخصص نیست. پروتکل دقیق توانبخشی برای هر بیمار بر اساس نوع جراحی، کیفیت بافت، سن و اهداف عملکردی تعیین می شود.