اسکولیوز یک بیماری شایع است که شامل انحنای غیرطبیعی و جانبی ستون فقرات میشود. کاردرمانی در اسکولیوز یکی از موارد مهم و اثر گذار می باشد. کاردرمانی در اسکولیوز نقش مؤثری در مدیریت این ناهنجاری و بهبود کیفیت زندگی فرد دارد.
هدف اصلیکاردرمانی در اسکولیوز، نه صرفاً اصلاح انحنای ستون فقرات، بلکه افزایش عملکرد روزانه، کاهش درد، پیشگیری از پیشرفت انحنا و ارتقای مشارکت در فعالیتهای معنادار است.
مداخلات شامل آموزش وضعیتدهی صحیح، تمرینات تقویتی و کششی برای عضلات ضعیف و کوتاه شده، استفاده از تکنیکهای انرژی عضلانی و تدارکات محیطی برای تسهیل انجام فعالیتها میشود.
همچنین، کاردرمانگران با ارائه آموزشهای لازم و تمرینهای عملی، به بیماران کمک میکنند تا در حین انجام کارهای روزمره، الگوهای حرکتی صحیح را جایگزین الگوهای غلط نمایند و در نتیجه، خستگی و ناراحتی را کاهش داده و استقلال عملکردی خود را حفظ کنند.
اسکولیوز چیست؟
اسکولیوز یک انحنای جانبی (از یک طرف به طرف دیگر) ستون فقرات است که اغلب شامل یک جزء چرخشی نیز میشود و آن را به یک بدشکلی سهبعدی تبدیل میکند. ستون فقرات طبیعی هنگام مشاهده از پشت صاف به نظر میرسد. ستون فقرات اسکولیوتیک مانند “S” یا “C” به نظر میرسد.
ویژگیهای کلیدی اسکولیوز
اندازهگیری انحنا
انحنا بر حسب درجه (زاویه کاب) اندازهگیری میشود. انحنای 10 درجه یا بیشتر معمولاً به عنوان اسکولیوز تشخیص داده میشود.
چرخش مهرهها
مهره ها (استخوانهای ستون فقرات) میچرخند، که میتواند باعث شود دندهها یا عضلات یک طرف بیشتر از طرف دیگر بیرون زده شوند.
محل اسکولیوز
اسکولیوز میتواند در ناحیه سینهای (میانی کمر)، کمری (پایین کمر) یا توراکولومبار (بین این دو) رخ دهد.
انواع اسکولیوز
1.اسکولیوز ایدیوپاتیک
شایعترین نوع (80٪ موارد) است که هیچ علت واحدی برای آن شناخته نشده است. این بیماری بر اساس سن شروع طبقهبندی میشود:
نوزادی (0-3 سال)
نوجوان (4-9 سال)
نوجوان (10-18 سال). این نوع اسکولیوز، شایعترین نوع اسکولیوز می باشد.
2. اسکولیوز مادرزادی
ناشی از ناهنجاری مهرهها در بدو تولد است.
3. اسکولیوز عصبی-عضلانی
به عنوان یک علامت ثانویه بیماریهای عصبی یا عضلانی (مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، اسپینا بیفیدا) ایجاد میشود.
۴. اسکولیوز دژنراتیو
در بزرگسالان به دلیل ساییدگی و پارگی ستون فقرات (آرتروز، دژنراسیون دیسک، پوکی استخوان) رخ میدهد.
علل و عوامل خطر اسکولیوز
بیشترین علت بروز اسکولیوز موارد ایدیوپاتیک هستند که علت مشخصی ندارند اما احتمالاً عوامل ژنتیکی در آن دخیل هستند.
سابقه خانوادگی یک عامل خطر قابل توجه است.
این بیماری در زنان شایعتر است، که احتمال پیشرفت انحنا نیز در آنها بیشتر است.
سن: جهشهای رشد (درست قبل از بلوغ) دورههای پرخطر برای پیشرفت هستند.
علائم و نشانهها اسکولیوز
در کودکان و نوجوانان، اغلب بدون درد است و ابتدا توسط دیگران متوجه میشود.
علائم قابل مشاهده اسکولیوز
شانههای ناهموار (یکی بالاتر از دیگری).
یک تیغه شانه بیشتر بیرون زده است.
- کمر یا باسن ناهموار: بیرون زدگی یک طرف قفسه سینه (قوز دنده)، به خصوص هنگام خم شدن به جلو (آزمون خم شدن به جلو آدامز).
- بدن به یک طرف خم میشود.
در بزرگسالان، اسکولیوز علائم اضافی میتواند شامل موارد زیر باشد:
درد و سفتی کمر در ناحیه کمر
بیحسی، گزگز یا درد منتشر شونده به پاها (ناشی از فشردگی عصب).
پیشرفت قابل مشاهده انحنای از پیش موجود.
تشخیص اسکولیوز
معاینه فیزیکی
پزشک آزمون خم شدن به جلو را انجام میدهد و عدم تقارن را بررسی میکند.
1- عکسبرداری با اشعه ایکس
ابزار اصلی برای تأیید. این آزمون ساختار ستون فقرات را نشان میدهد و برای اندازهگیری زاویه کاب استفاده میشود.
2- ام آر آی یا سی تی اسکن
در صورت شک به یک بیماری زمینهای (مانند تومور یا مشکل نخاع) یا برای برنامهریزی جراحی، ممکن است درخواست شود.
گزینههای درمانی اسکولیوز
درمان به سن بیمار، بلوغ استخوانی (علامت ریسر)، محل انحنا و اندازه انحنا بستگی دارد.
۱. مشاهده (انحناهای کمتر از ۲۰-۲۵ درجه): معاینات منظم و عکسبرداری با اشعه ایکس برای نظارت بر پیشرفت، به ویژه در طول جهش رشد.
۲. بریس (انحناهای ۲۵-۴۵ درجه در کودکان در حال رشد): هدف اصلاح انحنا نیست، بلکه جلوگیری از بدتر شدن آن در طول رشد است. بریسهای مدرن برای پوشیدن زیر لباس طراحی شدهاند.
۳. کاردرمانی و تمرینات خاص برای اسکولیوز
برنامههایی ورزشی و توانبخشی متعددی برای بهبود وضعیت بدن، قدرت عضلات و تنفس طراحی شدهاند. آنها میتوانند به مدیریت علائم کمک کنند و در برخی موارد ممکن است از پیشرفت جلوگیری کنند، اما یک درمان مستقل نیستند.
4- جراحی در اسکولیوز
انحنای بیش از ۴۵-۵۰ درجه یا به سرعت در حال پیشرفت نیاز به جراحی دارند
الف- فیوژن ستون فقرات
رایجترین روش جراحی، فیوژن یا فیکس کردن ستون فقرات می باشد. این عمل شامل صاف کردن ستون فقرات با میله، پیچ و قلاب و جوش دادن مهرهها به یکدیگر با پیوند استخوان است.
ب- استفاده از میلههای در حال رشد/ مهار بدنه مهره
برای کودکان خردسال که هنوز در حال رشد هستند، برای کنترل انحنا بدون جوش دادن.
نکات مهم راجع به اسکولیوز
1- اسکولیوز ناشی از وضعیت نامناسب بدن، کوله پشتی یا فعالیتهای بدنی جزئی نیست.
2- اکثر موارد خفیف اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان نیازی به درمان تهاجمی ندارند و منجر به مشکلات عمده در بزرگسالی نمیشوند.
3- تشخیص زودهنگام از طریق غربالگری مدرسه یا مشاهده والدین، کلید مدیریت موثر پیشرفت بیماری است.
زندگی با اسکولیوز
اکثر افراد مبتلا به اسکولیوز زندگی کامل و فعالی دارند. ورزش منظم و تقویت عضلات مرکزی برای سلامت کلی کمر مفید است.
اگر در خود یا یکی از عزیزانتان به اسکولیوز مشکوک هستید، اولین قدم مشورت با یک متخصص کاردرمانی یا پزشک متخصص ستون فقرات یا متخصص طب فیزیکی و توانبخشی برای ارزیابی مناسب است.
منابع
